over mij 







wat speelt er?


Mijn werk draait om spel en engagement. Het vermoeden dat die twee nauw samenhangen, ontstond in 2012 als gastkunstenaar bij klooster Zin, in Vught. Vier maanden speelde met ik voorhanden materialen als riet. Met installaties, tekeningen en fotografie onderzocht ik het kloosterterrein en de omgeving. Er groeide een band met de fraters, met de mensen met een beperking die bij Zin werken, en met de kinderen die op zomerkamp kwamen. Gaandeweg ontdekte ik de genereuze effecten van kunst: herkenning, plezier, inzicht, troost. Vriendschap met de wereld en jezelf. Hierover maakte ik een beeldboek: Wat speelt er?



ontwerpen in opdracht


Ondertussen was en ben ik grafisch ontwerper van beroep. Na een jeugd in de Noordoostpolder studeerde ik design in Eindhoven, grafisch ontwerpen in Breda en Culturele studies aan de UvA. Sindsdien woon ik in Amsterdam. Samen met mijn man, zanger-vertaler Ron Mesland.
Eind jaren negentig startte ik met academie-genoot Albert Hennipman een grafisch ontwerpbureau: de Ruimte ontwerpers vof. We maakten boeken, tijdschriften, huisstijlen en websites – ruimte voor verhalen en dialoog. Het bureau groeide en we hadden meerdere ontwerpers in dienst. Begin 2021 hebben Albert en ik de vof ontbonden, we gaan op vriendschappelijke basis verder met onze samenwerking.



beeldende kunst


Bij Zin herontdekte ik de voorwaarden voor creatief werk: onbevangenheid en speelruimte. Ik vond een atelier op broedplaats De 1800 Roeden in de stadsnatuur van Amsterdam-west. Naast mijn ontwerppraktijk ontstonden vrije projecten. Ik rondde mijn autobiografische fotoproject Polderlichaam af, bedacht en bouwde een houten meditatiehut – het Luchthuis – met hulp van velen. Onder het vrije werk liggen terugkerende vragen. Hoe verbind ik inkeer met expressie, mijn individualiteit met die van anderen? Hoe kunnen we onze wereld vormgeven, fysiek en sociaal? Kunst geeft me onzekere vrijheid.



tekenen


De laatste jaren keer ik terug naar het expressiemiddel van mijn jeugd: tekenen. Simpel en veelomvattend tegelijk. De meest sensuele kunstvorm die ik ken. ‘Tekenen is geen specialisme of hobby, maar een universele menselijke kwaliteit’ (Gerhard Richter). ‘Tekenen is het benaderen van het getekende’ (John Berger). ‘Tekenen is een wandeling met de hand’ (Pierre Alechinsky). Voor mijn nichtje Jora en neefje Ivo (8 en 6 jaar oud) spreekt dit vanzelf: tekenen is magisch.

Mijn papier is een speelveld, het tekenen een ritueel. Gevraagd: een beginnersgeest, nieuwsgierig en open. Zo ontstaan onbedachte tekeningen. Abstracte gebaren of verhalende figuraties, afhankelijk van mijn gemoedstoestand. De dynamiek van het maken nog zichtbaar. Een eindbeeld dat uitnodigt om de wereld als nieuw te zien.

Ook teken ik vanuit de waarneming: in de stad, de natuur of in mijn studio met een model. Dan is tekenen een oefening in kijken. Open gaan voor de ontmoeting met de ander. Tekenen geeft meerdere wegen naar het hart.



het huis van betekenis


Vijftien jaar was ik ontwerper en beeldredacteur van De Helling, het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks. Ook doceerde ik ontwerptheorie op kunstacademie St. Joost. Daar overtuigde cultuurcriticus Hugues Boekraad me van het belang van onze publieke, politieke cultuur. Kunst en communicatie (wat je zegt en hoe) zijn politiek. Ze gaan over het goede leven. Wat mij betreft: hoe maken wij onze wereld rechtvaardiger, duurzamer, speelser?

Ook de invloed van de Amsterdamse zenleraar Nico Tydeman werkt hierin door. Vanuit een spiritueel perspectief wekte hij de vrije geest in mij. En daarmee het verlangen om het lijden in de wereld te verlichten, in navolging van de Boeddha en vele anderen.

Kortom: mijn spel vraagt om samenspel. Mede vanuit die gedachte zijn Albert en ik in 2018 Het Huis van Betekenis gestart. Een werkplaats en podium waar tekenaars en samenleving elkaar ontmoeten. In Utrecht vormden we een community rond tekenprojecten, exposities, workshops en evenementen.



we moeten spelen


Honderden prehistorische diertekeningen in de grot van Chauvet (Zuid-Frankrijk) lieten me de oerkracht van tekenen ervaren. Vlak daarop ontmoette ik Rob Martens, wetenschappelijk directeur van onderwijsorganisatie Nivoz. Hij vroeg me om zijn boek We moeten spelen te ontwerpen en van tekeningen te voorzien. In dit vurige pleidooi voor spelenderwijs leren, grijpt Rob terug op de prehistorische kunstenaars van Chauvet. Wij mensen zijn van nature een unieke diersoort: nieuwsgierig, inventief en sociaal. Dankzij kunst en spel.

Mark Schalken — 1 januari 2021




aangehaalde projecten


> Wat speelt er?: gastkunstenaar bij Zin
> Fotoproject Polderlichaam
> Het Luchthuis
> Design: praktijk en utopie (essay)
> We moeten spelen: boek + tekenreis

Mark